۲۸ مرداد؛ کودتایی که اعتماد ایرانیها به غرب را شکست
حجتالاسلام والمسلمین «مهدی عبدی» رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار تابناک در استان کرمانشاه با اشاره به کودتای ۲۸ مرداد اظهار کرد: کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ علیه دولت قانونی محمد مصدق و با همکاری سازمانهای اطلاعاتی بریتانیا (MI۶) و آمریکا (CIA) انجام شد. این عملیات با نام «آژاکس» معروف است.
وی با اشاره به دلایل وقوع کودتای ۲۸ مرداد، افزود: اول؛ ملی شدن صنعت نفت بود، مصدق در بهار ۱۳۳۰ قانون ملی شدن نفت را اجرا کرد. این اقدام منافع شرکت نفت ایران و انگلیس را مستقیماً تهدید کرد. دوم؛ بریتانیا ملی شدن نفت را «غارت اموال بریتانیا» میدانست. پس از شکست در دیوان بینالمللی دادگستری و شورای امنیت، به تحریم نفتی، مسدود کردن داراییهای ایران و تضعیف دولت مصدق روی آورد. سوم؛ در ابتدا آمریکا میانجی بود، اما با شدت گرفتن جنگ سرد و نگرانی از نفوذ حزب توده و نزدیکی ایران به شوروی، دولت آیزنهاور با طرح کودتا موافقت کرد. چهارم؛ مصدق با شاه، ارتش، بخشی از مجلس، برخی روحانیون و بازار دچار اختلاف شد. حزب توده نیز در خیابان فعال بود و این مسئله به کودتاگران بهانه میداد که ایران در آستانه کمونیستی شدن است. پنجم؛ تلاش اولیه در ۲۵ مرداد شکست خورد و شاه از ایران گریخت، اما در ۲۸ مرداد با سازماندهی ارتش، پول و عوامل داخلی، دولت مصدق سرنگون شد.
رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه با اشاره به تأثیر بر سرنوشت ایران در دهههای بعد و انقلاب ۱۳۵۷، تصریح کرد: محمدرضا شاه پس از کودتا به ایران بازگشت و بهتدریج قدرت را در دست گرفت. او از یک شاه تشریفاتی به فرمانروای خودکامه تبدیل شد. مجلس، مطبوعات آزاد، احزاب و جنبش ملیگرا سرکوب شدند. در سال ۱۳۳۶ سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) تأسیس شد. شاه به متحد نزدیک آمریکا در منطقه تبدیل شد و ایران نقش ژاندارم خلیج فارس را یافت. با افزایش درآمد نفت، دولت به مهمترین منبع ثروت تبدیل شد. این ساختار رانتی، فساد، شهرنشینی شتابان و نارضایتی اجتماعی را در دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ تشدید کرد. جریانهای ملیگرا، مصدقی و چپ سرکوب یا تضعیف شدند. این خلأ سیاسی بعدها به نفع اسلامگرایان تمام شد. خاطره ۲۸ مرداد به نماد دخالت خارجی و نفی اراده ملت تبدیل شد. در انقلاب ۱۳۵۷، شعارهای «استقلال، آزادی» و «مرگ بر آمریکا» مستقیماً با این حافظه تاریخی پیوند خورد. انقلابیون، شاه را «دستنشانده آمریکا» میخواندند و ۲۸ مرداد را دلیل بیاعتمادی به غرب میدانستند.
خورسنگ, [۸/۱۸/۲۰۲۶، ۳:۲۶ PM]وی به تفاوت دیدگاه مورخان ایرانی و غربی درباره این واقعه اشاره کرد و گفت: مورخان ایرانی ۲۸ مرداد را کودتایی خارجی و غیرقانونی علیه دولت ملی مصدق میدانند. بر حق حاکمیت ایران بر نفت و ملی شدن آن تأکید دارند و مصدق را قهرمان ملی، نماد استقلالطلبی و مبارزه با استعمار معرفی میکنند. کودتا را عامل اصلی انحراف مسیر دموکراسی در ایران و ریشه بدبینی به آمریکا و بریتانیا میدانند. در روایت رسمی جمهوری اسلامی نیز این واقعه بهعنوان «توطئه آمریکایی-انگلیسی» برجسته شده و با گفتمان ضداستعماری پیوند خورده است. مورخان غربی در دوران جنگ سرد و سالهای اولیه، بسیاری از روایتهای غربی کودتا را «نجات ایران از کمونیسم» یا «بازگرداندن ثبات» معرفی میکردند و نقش حزب توده و خطر شوروی را پررنگ نشان میدادند.
حجتالاسلام والمسلمین عبدی در پایان یادآور شد: در روایت ایرانی بر دخالت خارجی و مبارزه با استعمار تأکید میشود، در حالی که در تاریخنگاری غربی امروز اصل کودتا پذیرفته شده، اما درباره وزن عوامل داخلی، نقش جنگ سرد و شخصیت مصدق همچنان بحث ادامه دارد.
انتهای پیام/